Rob van Putten / historisch onderzoeker

Dertien kilometer, veertig jaar

De ringbaan is het meest bijzondere stedenbouwkundige element van het door Rückert ontworpen Algemeen Uitbreidingsplan der Gemeente Tilburg. Met de aanleg van de ringbaan werd begonnen in 1922, maar de voltooiing van deze dertien kilometer lange rondweg zou nog bijna veertig jaar duren.

Wie zich wil verdiepen in de ontwikkelingsgeschiedenis van de ringbaan, zal tevergeefs zoeken naar een dossier waarin de aanleg van dag tot dag beschreven wordt. Het ontbreken van een samenhangend ringbaan-document wordt verklaard uit het feit dat de aanleg niet beschouwd werd als afzonderlijk project. De ringbaan maakte vrijwel altijd deel uit van partiële uitbreidingsplannen, waardoor de aanleg min of meer gelijke tred hield met de ontwikkeling van de stad.

Stichting Straat verzocht mij om de aanleggeschiedenis van de ringbaan te documenteren. Dat bleek verre van eenvoudig, want de soms weinig gedetailleerde gegevens waren erg verspreid over niet altijd even toegankelijke bronnen. De voornaamste waaruit ik mijn gegevens haalde, waren de archieven van Publieke Werken, het secretarie-archief en de handelingen van de gemeenteraad.

Het bestuderen van deze archiefstukken was een interessante bezigheid, omdat ze een redelijk nauwkeurige reconstructie in de tijd mogelijk maakten en omdat ze inzicht verschaften in zaken die van invloed waren op de aanleg. Zo blijkt telkens dat er vertraging optrad door geldgebrek. Hoewel de gemeente al sinds 1916 een eigen grondbedrijf had, werd weinig haast gemaakt met het verwerven van benodigde grond, hetgeen soms leidde tot kostbare en tijdrovende onteigeningsprocedures. Verder werden partiële uitbreidingsplannen meermalen gewijzigd voordat ze definitief door de gemeenteraad werden goedgekeurd.

Boeiend om te lezen is onder meer een hoogoplopend conflict (1931) tussen de directeur van Publieke Werken en de inspecteur van Volksgezondheid in Den Bosch, dat uiteindelijk door de directeur werd gewonnen, en het Leijpark en een stuk van de Ringbaan-Zuid konden worden aangelegd.